بله، تغییر نام کوچک یا نام خانوادگی در حقوق ایران، با رعایت شرایط و تشریفات قانونی امکانپذیر است. نام اشخاص از جمله حقوق غیرمالی و از مصادیق حقوق مربوط به شخصیت به شمار میرود؛ با این حال، حق تغییر نام مطلق نیست و اعمال آن تابع مقررات قانونی و ضوابط مربوط به ثبت احوال است.
تغییر نام کوچک: مطابق ماده ۲۰ قانون ثبت احوال، انتخاب نامهایی که مشمول ممنوعیتهای قانونی مقرر در این ماده هستند، مجاز نیست. از جمله این موارد میتوان به نامهای زننده و مستهجن، نامتناسب با جنس و برخی عناوین و القاب اشاره کرد.
تغییر نام خانوادگی: مطابق مواد ۴۰ و ۴۱ قانون ثبت احوال، تغییر نام خانوادگی تابع مقررات خاصی است و تصویب سازمان ثبت احوال کشور را میطلبد. در انتخاب نام خانوادگی جدید باید به موضوع حق تقدم توجه داشت؛ به این معنا که اگر نام خانوادگی مورد درخواست قبلاً به نام شخص دیگری ثبت شده و وی نسبت به آن حق تقدم داشته باشد، انتخاب آن اصولاً مستلزم اجازه دارنده حق تقدم است. پس از فوت وی نیز، حسب مورد، اجازه ورثه قانونی ضرورت خواهد داشت. بنابراین نام خانوادگی انتخابی می بایست بلامعارض باشد.
شرایط درخواست برای اشخاص بالغ و افراد زیر سن قانونی: در طرح درخواست تغییر نام، اهلیت قانونی متقاضی اهمیت دارد. اشخاصی که به سن قانونی و رشد لازم رسیدهاند، اصولاً میتوانند شخصاً و با رعایت شرایط قانونی اقدام کنند؛ اما در مورد افراد زیر سن قانونی یا اشخاص فاقد اهلیت لازم، نحوه طرح درخواست و ضرورت اقدام از سوی ولی، قیم یا نماینده قانونی، با توجه به وضعیت شخص و نوع درخواست تعیین میشود.
استفاده از نام خانوادگی همسر: مطابق ماده ۴۲ قانون ثبت احوال، زوجه میتواند با موافقت همسر خود، در مدت زوجیت از نام خانوادگی او استفاده کند. پس از طلاق نیز ادامه استفاده از نام خانوادگی همسر سابق، تابع شرایط مقرر در همین ماده است و اصولاً به اجازه وی نیاز دارد.
در نتیجه، تغییر نام کوچک و نام خانوادگی، هرچند در چارچوب قانون امکانپذیر است، مستلزم بررسی شرایط اختصاصی هر درخواست و انتخاب مرجع قانونی صالح برای پیگیری آن خواهد بود.
