آیا بعد از ازدواج می‌توان میزان مهریه را بیشتر یا کمتر کرد؟ اگر زن و شوهر بعد از عقد درباره تغییر مهریه توافق کنند، آیا این توافق از نظر قانونی معتبر است؟
این موضوع یکی از پرسش‌های رایج درباره مهریه است و پاسخ آن در مورد افزایش و کاهش مهریه یکسان نیست. در ادامه هر دو حالت را بررسی می‌کنیم.
۱. آیا افزایش مهریه بعد از ازدواج امکان‌پذیر است؟
مطابق دادنامه شماره ۴۸۸ مورخ ۱۵/۶/۱۳۸۸ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری، بخشنامه‌ای که امکان افزایش مهریه پس از عقد را از طریق تنظیم اقرارنامه رسمی پیش‌بینی کرده بود، ابطال شد. در این رأی، با استناد به نظر فقهای شورای نگهبان آمده است که:
«مهریه شرعی همان است که در ضمن عقد واقع شده است و ازدیاد مهر بعد از عقد شرعاً صحیح نیست…»
بنابراین، مهریه‌ای که در زمان عقد نکاح تعیین شده است، نمی‌تواند پس از عقد صرفا با تنظیم اقرارنامه رسمی به عنوان مهریه جدید افزایش پیدا کند. اما این موضوع به این معنا نیست که زوج نمی‌تواند پس از ازدواج، مالی را به همسر خود منتقل کند یا تعهد مالی مستقلی در برابر او بر عهده بگیرد. برای مثال، زوجین می‌توانند با رعایت شرایط قانونی، مالی را در قالب هبه یا صلح به زوجه منتقل کنند. در این حالت، مال یا تعهد ایجادشده لزوما عنوان «مهریه» پیدا نمی‌کند، بلکه یک رابطه حقوقی و مالی مستقل از مهریه خواهد بود.
۲. آیا کاهش مهریه بعد از ازدواج امکان‌پذیر است؟
کاهش مهریه با افزایش آن تفاوت دارد. رای وحدت رویه شماره ۴۸۸ هیات عمومی دیوان عدالت اداری منعی در خصوص کاهش میزان مهریه بیان نکرده است. همچنین طبق احکام شرعی مانعی برای کاهش مهریه وجود ندارد. بنابراین زوجه می‌تواند پس از ازدواج، تمام یا بخشی از حق خود نسبت به مهریه را با استفاده از اعمال حقوقی مانند ابراء، هبه یا صلح به زوج واگذار کند. برای مثال، زوجه می‌تواند با ابراء ذمه زوج، تمام یا بخشی از طلب خود بابت مهریه را ساقط کند. همچنین ممکن است در قالب عقد هبه یا صلح، تمام یا بخشی از حق مالی خود را به زوج واگذار نماید. البته آثار حقوقی این اقدامات یکسان نیست؛ برای مثال، ابراء یک عمل حقوقی یک‌جانبه است و پس از تحقق صحیح آن، دین از بین می‌رود و اصولاً امکان رجوع از ابراء وجود ندارد. در حالی که در هبه، با توجه به نوع مال و وجود یا عدم وجود موانع قانونی، ممکن است شرایط متفاوتی برای رجوع وجود داشته باشد.