گاهی یک تاجر یا شرکت تجاری به دلیل مشکلات مالی نمی‌تواند بدهی‌ها و تعهدات مالی خود را پرداخت کند. در این شرایط این سؤال مطرح می‌شود که چه کسی ورشکسته محسوب می‌شود و چه کسانی می‌توانند درخواست ورشکستگی دهند؟
ورشکسته کیست؟
مطابق ماده ۴۱۲ قانون تجارت، «ورشکستگی تاجر یا شرکت تجارتی در نتیجه توقف از تأدیه وجوهی که بر عهده او است حاصل می‌شود.» بنابراین برای تحقق ورشکستگی، شخص باید تاجر یا شرکت تجاری باشد و از پرداخت دیون و تعهدات مالی خود متوقف شده باشد. نکته مهم این است که صرف بدهکار بودن یا پرداخت نکردن یک بدهی، به تنهایی به معنای ورشکستگی نیست؛ بلکه باید توقف تاجر از پرداخت دیون احراز شود. همچنین ورشکستگی لزوماً به این معنا نیست که بدهی‌های تاجر از تمام دارایی او بیشتر باشد؛ ممکن است تاجر با وجود داشتن اموال، به دلیل شرایط مالی خود از پرداخت دیونش متوقف شده باشد.
چه کسانی می‌توانند درخواست ورشکستگی دهند؟
مطابق ماده ۴۱۵ قانون تجارت، ورشکستگی تاجر در سه حالت اعلام می‌شود:
۱. درخواست خود تاجر
تاجر می‌تواند در صورت توقف از پرداخت دیون و تعهدات مالی خود، درخواست ورشکستگی کند. همچنین مطابق ماده ۴۱۳ قانون تجارت، تاجر مکلف است توقف خود را در مهلت مقرر قانونی اعلام و مدارک و صورت‌حساب دارایی خود را ارائه نماید.
۲. درخواست یک یا چند نفر از طلبکاران
اگر تاجر از پرداخت دیون خود متوقف شده باشد، یک یا چند نفر از طلبکاران او نیز می‌توانند درخواست اعلام ورشکستگی وی را مطرح کنند و لازم نیست تمام طلبکاران درخواست خود را مطرح نمایند.
۳. درخواست دادستان
در موارد مقرر قانونی، دادستان نیز می‌تواند درخواست اعلام ورشکستگی تاجر را مطرح نماید.
تفاوت ورشکستگی با اعسار چیست؟
تفاوت اصلی این دو در شخص مشمول آن‌ها است. ورشکستگی مربوط به تاجر یا شرکت تجاری است که از پرداخت دیون خود متوقف شده باشد؛ اما اعسار اصولاً در مورد اشخاص غیرتاجر مطرح می‌شود که توانایی پرداخت بدهی خود را ندارند. بنابراین صرف ناتوانی مالی یک شخص غیرتاجر باعث ورشکستگی او نمی‌شود و ممکن است در صورت وجود شرایط قانونی، بتواند از طریق دادخواست اعسار برای پرداخت بدهی خود اقدام کند. البته کسبه جزء از این جهت استثنا هستند. کسبه جزء با وجود اینکه در صورت داشتن شرایط قانونی ممکن است از نظر قانون تاجر محسوب شوند، مشمول مقررات ورشکستگی نیستند و می‌توانند مانند اشخاص غیرتاجر، دادخواست اعسار از پرداخت دیون خود را مطرح کنند. به طور کلی، کسبه جزء به افرادی گفته می‌شود که اشتغال آنان به امور تجاری در حد و شرایطی باشد که قانون تجارت برای کسبه جزء در نظر گرفته است. تشخیص اینکه شخصی کسبه جزء محسوب می‌شود یا تاجر، با توجه به نوع و میزان فعالیت تجاری و شرایط قانونی انجام می‌شود.